به روایت تیتر:
کد خبر: 2359
منتشر شده در: ۲۷ بهمن ۱۳۹۴ ساعت ۱۱:۱۵

ایلام نفتی؛ آخرین فرصت توسعه استان

توسعه بر محور نفتآخرین فرصت ایلام برای توسعه صادرات نفت خام و دلارهای نفتی زمانی ۵۰ درصد تولید ناخالص ملی…

توسعه بر محور نفت
آخرین فرصت ایلام برای توسعه

محمدرضا امیدی، دکترای مهندسی صنایع
محمدرضا امیدی، دکترای مهندسی صنایع

صادرات نفت خام و دلارهای نفتی زمانی ۵۰ درصد تولید ناخالص ملی کشورمان را تشکیل می داد و وابستگی بودجه کشور به آن بالای ۸۰ درصد بود. در حوزه اقتصاد نفتی، چنانچه راهبرد کشور بر کاهش سهم نفت از تولید ناخالص ملی قرار گیرد و به موازات آن تولید نفت را کاهش ندهیم، در این صورت باید بتوان جایگزین های سترگی را برای ارتقاء تولید ناخالص ملی پیدا کنیم. اما از طرف دیگر، می دانیم ” تحریم ” و در پی آن “کاهش شدید درآمدهای ارزی” کار را برای اقتصاد ایران به “جیره بندی ارزی” کشاند و دو نوزاد ناخلف ” تورم” و “رکود” حاصل زایمان اقتصادی ایران در دهه گذشته بوده است.
شرایط ناپایدار اقتصادی، کشور را هم اکنون به مرحله ای رسانده است که اولویت اول وزارت نفت در دوران “پساتحریم” نه تنها کاهش تولید نفت نیست که وزیر نفت، کشورهایی را که باعث “کاهش سهم تولید” و به تبع آن “کاهش درآمد ارزی” ایران شده اند، “ناجوانمردان نفتی” می خواند و با اشاره به کشورهای عربی، آنان را از آینده ای می ترساند که نقش تصمیم ساز ایران در معادلات و مبادلات سیاسی، فرصت “مقابله به مثل” را به ایران خواهد داد.
توسعه میادین نفتی در استان ایلام، کاملا مصادف با چنین شرایطی استثنایی در داخل و خارج کشور شده است. در داخل کشور اولویت بندی طرح های وزارت نفت بر روی توسعه “میادین مشترک” قرار گرفته و اهمیت این اولویت بندی تا حدی پیش رفته که جنبه “حیثیتی” به خود گرفته است و از لحاظ بین المللی، افزایش تقاضا برای “پیش خرید نفت ایران” بعد از دوران تحریم، زمینه مساعد برای “ارز آوری” تولید نفت فراهم کرده است. شاید بتوان گفت برای اولین بار شرایط محیطی، زمینه تسریع در توسعه استان ایلام را فراهم کرده است.
در دهه گذشته، و در زمانی که گستره تحریم به “چاه های نفت” رسید، نیمه رها گذاشتن طرح های توسعه میادین نفتی ایران توسط کمپانی های پیشران نفت جهانی ، عدم دسترسی متخصصان به تجهیزات سرچاهی و درون چاهی و دست آخر تحریم صادرات نفت ایران به همراه عدم بیمه کشتی های نفتی ، “پارگی های رفو ناپذیری” را برای صنعت نفت ایران بوجود آورد، بصورتیکه “دست باز و جیب پر و خاطر خرم و خزانه فربه ” وزارت نفت، به “چهره ای عبوس” و “رخی خصمانه” مبدل شد. شرایط اقتصادی کشور، وزارت نفت را به سمت “تخصیص قطره چکانی اعتبارات” برای توسعه میادین نفتی مشترک غرب و جنوب کشور هدایت کرد. در این حالت اکثر متخصصان دانشگاهی و نفتی، “هیچ” برون راهی را از این مضیقه و محاصره تنگ متصور نبودند. و از طرف دیگر دولت برای تأمین پرداخت یارانه مردم، “نگاهی سخت” به ” دست خالی” وزارت نفت داشت.
برای استان ایلام، این شرایط در زمانی اتفاق می افتاد که در “پشت مرز” همان پیمانکاران خارجی که قبلاً طرح توسعه میدان نفتی آذر و چنگوله را بررسی و اجرا می کردند. اینک و بواسطه شرایط تحریمی، “میدان مشترک نفتی” را اینبار به نفع عراق، حفاری می کردند. گسترش حجم فعالیتهای طرف عراقی، آنچنان تصمیم گیران نفتی را به یاد میدان مشترک گازی با “قطر” انداخت، که با تحریک “غیرت نفتی”، پیمانکار داخلی را به نبردی “نابرابر” فرستاد. پیمانکاری داخلی با “سپرده نحیف بازنشستگان وزارت نفت” به مصاف غول های نفتی جهانی فرستاده شد، و باز هم، روند توسعه ایلام، درگیر اقدامات و تصمیمات مدیرانی شد که راهی جز “آزمون و خطا” نداشتند. خطر رسیدن رقیب به نفت از میدانی مشترک، و پیشرفت های اندک طرح توسعه میادین نفت آذر و چنگوله و شرایط تحریم، به نشانی از “شوربختی شوم” توسعه استان ایلام، تبدیل شد.
در چنین شرایط وحشتناک برای توسعه، تغییر دولت و تحول در سیاست خارجی و شروع متفاوت مذاکرات هسته ای، بعنوان تنها بخت بازگشت به مدار “توسعه نفتی” به شمار می رفت. آگاهان مسائل توسعه با “شوقی بیم آمیز” روند پیشرفت مذاکرات را دنبال و “دل به لبخند های ظریف” و دیپلماسی ممتاز دولت تدبیر و امید خوش کرده بودند.
گشایش دیپلماسی و رسیدن به توافق هسته ای و آغاز “شروع” رفع تحریم از صنعت نفت ایران، نویدگر “شکستن حلقه محاصره نفتی” بود.
فردای روز توافق، مهندس زنگنه اعلام کرد اولویت وزارت نفت توسعه میادین نفتی بخصوص میادین نفتی مشترک و افزایش میزان تولید نفت تا رسیدن به نقطه قبل از تحریم است. بعد از آن پیمانکاران قدرتمند جهانی تمایل خود را برای بازگشت به میدان آذر و چنگوله اعلام کرده اند. آنان معتقد هستند از زمان رفتنشان تا کنون “کار” زیادی در میادین صورت نگرفته است.
اکنون و به قول حکما “صبا گر چاره داری، وقت، وقت است”، شرایط مهیا و بستر آماده جهش برای توسعه پایدار است. هر چند بعد از تحریم، کارفرمایان و پیمانکاران داخلی این میادین، “در سطح زیر زمین” توفیقات چندانی را کسب نکرده و از رقیب عقب مانده اند اما کارهای “روبنایی” مناسبی از جمله مهیا شدن خطوط انتقال نفت، راه اندازی واحد نمک زدایی و… انجام شده است.
اکنون این مدیران استان هستند که باید نوع نگاه خود را تغییر دهند. اگر آنان به “فرصت آخر ایلام برای توسعه پایدار” نگاهی مانند نگاهشان به “ادارات” دارند، و هدفشان تحمیل مدیران ناکارآمد و غیر اثربخش و یا “استخدام” نیرو به هر قیمت است، و “ناصبورانه” الزامات توسعه را نادیده می گیرند، بدانند، استان ایلام هم تجربه موفق “پالایشگاه” را دارد و هم تجربه ناموفق و هزینه آفرین “پتروشیمی”.

جلوتر از مدیران اجرایی، دانشگاه های استان نیز باید نوع نگاه خود را تغییر دهند. روند تشکیل و عملیاتی شدن دانشکده های نفت در استان آنقدر آرام پیش میرود که تجربه رشته های مدیریت و صنایع در حال تکرار شدن است. در استان ایلام تعداد بسیار زیادی دانشجو، فارغ التحصیل و متاسفانه مدرس در رشته های مدیریت و صنایع وجود دارد، که نه ” شرکتی” معتبر و نه “کارخانه ای” صنعتی را دیده اند که در آن اصول پیشرفته فنی و مهارت های مدیریتی در آن جاری و ساری باشد. در شرایط فعلی که حجم وسیع فعالیت های حفاری، اکتشاف، استخراج، انتقال و نمک زدایی نفت در جریان است، باید از فرصت استفاده کرده و دانشجوی رشته های نفت، صنایع و حتی مدیریت را در محیط واقعی قرار داد، تا در بلند مدت بتوانند بعنوان نیروهای بومی، به نقش آفرینی در حوزه استراتژیک نفت راه پیدا کنند. علاقه نیروهایی دانشگاهی به فعالیت های “ایستا” و بسنده کردن به مبانی “تئوری” بدون قراردادن آن در محک عمل، نمی تواند جوابگوی مسائل امروز استان باشد و باید تجدید نظری بسیار جدی در این زمینه صورت گیرد.
“ایلام نفتی” قطعاً جایگزینی بسیار وزینی برای “ایلام محروم” است که البته این جایگزینی، نیازمند تغییر در دیدگاه های بسیار زیادی است، که امید می رود مسؤولان محترم با در نظر گرفتن شرایط ویژه استان، و عنایت به تجارب پیشین و “شکننده بودن” جریان توسعه در ایلام، با حساسیت و هوشمندی مدبرانه ای، از فرصت موجود حداکثر بهره برداری را بنمایند.

منبع: اندیشه نو