به روایت تیتر:
کد خبر: 2194
منتشر شده در: ۳ بهمن ۱۳۹۴ ساعت ۱۱:۰۶

تبار شناسی شعر ایلام به روایت ظاهر سارایی

پایگاه خبری تحلیلی ایلامی ها – مشهور است که کردها صدای خوبی برای آواز دارند و اغلبشان شعرهای زیادی را از برند. شعر در ایلام از لالایی تا سروده های استخوان دار فارسی و کردی اش جایگاه مهمی در فرهنگ مردم استان ایلام دارد.

پایگاه خبری تحلیلی ایلامی ها – مشهور است که کردها صدای خوبی برای آواز دارند و اغلبشان شعرهای زیادی را از برند. شعر در ایلام از لالایی تا سروده های استخوان دار فارسی و کردی اش جایگاه مهمی در فرهنگ مردم استان ایلام دارد.

ظاهر سارایی، شاعر، ادیب و ناشر آثار ادبی
ظاهر سارایی، شاعر، ادیب و ناشر آثار ادبی

مصحح دیوان غلامرضا خان ارکوازی گفت: شعر کردی در استان ایلام به حد کافی رشد کرده و البته باز جای رشد بیشتر را دارد و سبک‌‌ها و قالب‌های تازه‌تری را خواهد آزمود بخصوص اینکه شاعران جوان‌تری به عرصه خواهند آمد و شعر همچنان در میان مردم ایلام جایگاه درخوری خواهد داشت.

 «ظاهر سارایی» در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه ایلام، با بیان اینکه ادبیات کردی تا قبل از دهه‌ی هفتاد، ادامه‌‌ی روند سنتی و معمول همراه با فرازوفرودهایی بوده است، اظهار کرد: شعر کردی، در قرون گذشته مثلاً در دوران پس از صفویه تا اواخر دوران قاجاریه رونق خوبی داشته و شاعرانِ بعضاً بزرگی در عرصه‌‌‌ی ادبی منطقه حضورداشته‌اند؛ شاعرانی چون «شاکه و خان‌منصور»، «خانه‌ داجیوند»، «غلام‌رضا خان ارکوازی»، «ملارستم ایلامی» و شاعران دیگری که شعرشان به صورت مکتوب و یا در قالب ادبیات شفاهی به دست ما رسیده است. در این دوران، حاکمیت محلی، آ‌ن‌ها را از اتکا و تاثیر زبان و ادب رسمی کشور تا حد زیادی بی‌‌نیاز می‌‌کرد، گرچه کتاب‌هایی چون شاهنامه، گلستان، بوستان، خمسه‌ی نظامی، خاوران‌نامه و مانند آن خوانده می‌‌شده و بخشی از متون درسی مکتب‌خانه‌‌های قدیم بوده است.

وی با بیان اینکه شاعران این عصر، متأثر از جریان شعر کردی رایج در غرب کشور بودند، افزود: در دوران پهلوی، شعر کُردی به موازات زوال حکومت والیان ایلام و روی کار آمدن نظام تمرگزگرای پهلوی، ضعیف و بی‌‌رونق شد و آنچه از آن دوران مانده، عمدتاً هزلیات و هجویاتی نازل هستند.

 سارایی تحول اصلی در شعر کردی را به دوران بعد از انقلاب موکول کرد و گفت: انجمن شعر ادب اداره‌ی ارشاد، محلی برای تجمع شاعران بود. شاعرانی که بیشتر شعر فارسی می‌‌گفتند اما رفته‌رفته شعر کردی هم در این میانه رواج یافت. شعر کردی ابتدا در همان قالب رایج ده‌هجایی معمول بود که شاعران جوان، تجربیات خود را در قالب اوزان عروضی و نو در شعر کردی به آن افزودند و شعرهای متفاوتی ساخته شد.

 این شاعر ادامه داد: در شکل سنتی شعر کردی شاعران بزرگی چون «علی‌اصغر عباسی آرام»، «ولی‌‌محمد امیدی»، «ایرج خالصی» و «حشمت منصوری» پدید آمدند که آثار منصوری در مجامع عمومی خوانده و شهرتش فراگیر شد. «ولی‌محمد امیدی» با حافظه‌ی قدرتمند و شعرهای جاندار و حماسی‌اش شمع محافل شعری بود و همه جا از شعرخوانی‌اش استقبال می‌شد. عباسی آرام هم با منظومه‌های بزرگی که در توصیف نوستالژیک طبیعت ایلام سرود، بسیار مشهور و محبوب شد. با این‌همه در دهه‌ی هفتاد، شعر کردی در مقایسه با شکل بالیده‌ی امروزی، هنوز دوران کودکی‌اش را سپری می‌‌کرد. در دهه‌ی هشتاد، شاخه‌ی مدرن و نوخواه شعر کُردی ایلامی نمو بیشتری یافت و شاعران جوان و توانمندی به آن پیوستند و بدین شکل شاخه‌ی نورسته‌ای که در کنار شاخه‌ی فارسی شعر ایلام روییده بود روز‌به‌روز قوی‌‌تر و بزرگ‌تر می‌شد؛ چنان‌که حتی عبدالجبار کاکایی هم ترغیب شد و مثنوی دلنشینی به زبان کردی گفت و مثنوی ملمع دیگری نیز سرود.

وی با بیان اینکه این روند در دهه‌ی نود به شکل مشخصی به نفع شعر کردی ایلام تمام شد و البته شعر فارسی هم در کشور نام و نشانی یافته بود، افزود: در این دهه، شعر کردی ایلام عزت و آبروی تمام و کمال یافت و حتی کسانی‌که در ابتدا فکر می‌‌کردند شعر کردی در ایلام آینده‌ای ندارد، به این کاروان پیوستند و در انواع قالب و سبک‌ها طبع‌آزمایی کردند و آثار فوق‌العاده موفقی خلق کردند. این درخت، تنها در ایلام به ثمر ننشسته بود که در دیگر مناطق چون ایوان، دهلران، آبدانان و شیروان و چرداول هم بارآور شده بود.

سارایی گفت: در این ادوار، رونق و تثبیت شعر کردی ایلام باعث توجه مراکز دانشگاهی و پژوهشی به زبان و ادب کردی شد و کتاب‌ها، مقالات، پایان‌نامه‌ها، حتی فیلم‌ها، سریال‌ها و جشنواره‌های مرتبط با زبان و ادب کردی نوشته شد که شاید از این میان، تصحیح دیوان «غلام‌رضاخان ارکوازی»، به کوشش اینجانب و تصحیح دیوان «شاکه و خان‌منصور» به اهتمام “محمدعلی قاسمی و علی‌‌رضاخانی”، تنها مشتی از خروار هستند و شاعران کردی‌گوی ایلام، مجموعه‌های مستقل کردی چاپ کردند.

وی خاطر نشان کرد: شاعران کردی‌گوی ایلام، بخش مهمی از جامعه‌ی هنری ایلام هستند و البته باید نقش مثبت و درخور تقدیر نهادهای فرهنگی استان چون اداره‌‌ی فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، به خاطر تأسیس انجمن ادبی در دهه‌ی هفتاد و حفظ و ادامه‌ی آن تا امروز، برگزاری جشنواره‌های شعری و ایجاد بستر مناسب برای رشد شعر ایلام؛ و حوزه‌‌ی هنری به خاطر تأسیس انجمن بسیار‌ تأثیرگذار «هانا» از سال ۱۳۸۸ تا کنون و چاپ دفاتر شعر کردی شاعران ایلام و برگزاری محافل ادبی و برگزاری کارگاه‌های ادبی را در مد نظر داشت. صدا و سیمای مرکز ایلام نیز به خاطر فراگیری و نفوذش در میان طبقات مختلف اجتماعی، یکی از مبلغان و مروجان شعر و ادب کردی بوده است.

شاعر مجموعه «گولباخی بی‌سه‌رده‌وا» ادامه داد: شعر کردی در استان ایلام به حد کافی رشد کرده و البته باز جای رشد بیشتر را دارد و سبک‌‌ها و قالب‌های تازه‌تری را خواهد آزمود بخصوص اینکه شاعران جوان‌تری به عرصه خواهند آمد و شعر همچنان در میان مردم ایلام جایگاه درخوری خواهد داشت و شاید زبان شعری شاعران استان پیش از پیش به هم نزدیک شود، به گونه‌ای که احتمالاً شاهد زبان معیار شعری خواهیم بود؛ و حتی شاعران ایلامی، بیشتر با نظریه‌های ادبی و شعری جهانی و ملی و منطقه‌ای آشنا خواهند شد و خواهند کوشید از جریانات شعری جدا و بی‌‌خبر نباشند، اما اگر بخواهند در جست‌وجوی شعر ناب و پیروی بی‌‌کم‌وکاست از نظریه‌های ادبی، مردم و مخاطبان را فراموش کنند، ارتباطشان را با مردم از دست خواهند داد.

وی با تاکید بر اینکه در کنار شعر کردی متاسفانه شعر کودک کردی رشد نکرده است، اظهار کرد: گرچه در شهرستان ایوان شعرهای خوبی در این زمینه سروده شده و کوشش‌های مناسبی چون جشنواره‌ی «منال و ملیوچگ» در آن صورت گرفته است اما لازم است شاعران استان ایلام، به شعر کودک بیشتر بپردازند و بتوانند آن‌ را به مخاطبان خود برسانند، مشروط به این‌که والدین ایلامی اجازه بدهند فرزندانشان به زبان مادری سخن بگویند و نهادهای فرهنگی چون صدا و سیما و آموزش و پرورش و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان هم بستر این کار را فراهم کنند. متأسفانه، حس حقارتی که در اندیشه‌‌ی بسیاری از والدین لانه کرده موجب شده به بهانه‌های مختلف، کودکان را از زبان مادری محروم ‌کنند و کم‌کم دارد این مشکل به معضلی بزرگ تبدیل ‌شود.