به روایت تیتر:
کد خبر: 2110
منتشر شده در: ۷ دی ۱۳۹۴ ساعت ۱۷:۱۰

بودجه بندی ایلام باید استراتژیک شود

پایگاه خبری تحلیلی ایلامی ها – دستیابی به توسعه پایدار مستلزم برنامه¬ریزی دقیق و پیاده¬سازی نظام بودجه¬ریزی مؤثر و کارآمد در این خصوص بوده و اگر مسؤولین و سیاستگذاران استان به آن توجه ننمایند، توسعه پایدار محقق نخواهد شد.

بررسی اهمیت برنامه و بودجه و تأثیر آن بر توسعه پایدار در استان ایلام

پایگاه خبری تحلیلی ایلامی ها – توسعه (Development) در فرهنگ لغت آکسفورد به معنای رشد تدریجی در جهت پیشرفته‌ترشدن، قدرتمندترشدن و حتی بزرگ‌ترشدن است. اما توسعه پایدار ((Sustainable Development ایجاد تعادل میان توسعه و محیط زیست است. توسعه پایدار را توسعه¬ای مبتنی بر «برطرف نمودن نیازهای فعلی جامعه، بدون از بین بردن منابع برای نسل¬های آتی و در ابعاد سه گانه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی» در یک مجموعه به هم پیوسته، نه مجزا تعریف می کنند. 

توسعه پایدار دارای سه اصل پایداری محیط زیست، پایداری اقتصادی و پایداری اجتماعی است. اساس پایداری محیط زیست بر استفاده از منابع طبیعی با توجه به ظرفیت تجدید پذیری آنها مدنظر است. پایداری اقتصادی به معنای حفظ و ارتقای وضعیت فعلی اقتصادی است بدون آنکه منابع طبیعی دچار تخریب شود. در پایداری اجتماعی، انسان و جوامع انسانی محور اصلی توسعه پایدار هستند. توسعه پایدار باید انسان محور باشد و همچنین بایستی توسعه را همه¬جانبه بنگریم. برای سلامت کره زمین باید جهانی فکر کرد و محلی عمل نمود، زیرا که برنامه¬ریزی جهت دست¬یابی به توسعه پایدار باید به عنایت به توان¬ها و محدودیت های محلی صورت پذیرد تا نتیجه مطلوب¬تری حاصل گردد. یکپارچه¬سازی مدیریت سازمانی و توسعه پایدار در کنار مسئولیت¬پذیری اجتماعی و زیست محیطی مهمترین مسائل در جهان کسب و کار و تجارت امروز به شمار می¬آیند.
در حال حاضر همه فعالان در دستگاه‌های عمومی و خصوصی تمام حرکات و تصمیم‌هایشان را بر اساس برنامه‌ریزی تنظیم می¬نمایند. وقتی بحث توسعه مطرح می¬گردد باید هشیار بود که این مهم بدون ایجاد برنامه میان‌مدت و درازمدت و تنظیم منابع درآمدی و مصرف آن در حوزه‌های مختلف امکان‌پذیر نخواهد بود. توسعه پایدار یکی از آرمان‌هایی است که طی سال‌های اخیر مورد توجه مدیران قرار گرفته است. بنابراین تعریف عملیاتی روشن و عینی از توسعه پایدار برای استان ضروری است. اما توسعه، آن هم از نوع پایدار نیاز به برنامه دارد و از آن مهم‌تر به بودجه. بودجه ضرورتی است که محدودیت منابع آن را ایجاد کرده است. نخستین پیام هر سند بودجه این است که سازمانی در صدد است تا منابع محدود خود را بین نیازهای نامحدود به شکلی توزیع نماید که با حداقل هزینه، حداکثر استفاده را به عمل آورد و یا اینکه برای تولید و عرضه میزان مشخصی محصول، نهاده¬ها را با حداقل هزینه به کار گیرند. بودجه¬بندی اهداف و کاربردهای مختلفی در تنظیم، تصویب، اجرا و کنترل سیاستهای دولت و سازمانها دارد. در خصوص بودجه‌بندی باید اولویت‌های اساسی کشور و استان¬های مختلف مدنظر قرار گیرد. همچنین اتخاذ رویه برنامه¬ریزی واحد و یکپارچه جهت ایجاد هماهنگی بین اولویت¬ها و نیازهای لازم و ضروری است.
نظام¬های بودجه¬ریزی متنوعی وجود دارند که هر کدام دارای مزایا و معایبی می¬باشند. نظام¬های بودجه¬ریزی مناسب برای توسعه پایدار “بودجه¬بندی بر مبنای عملکرد” و “بودجه¬ریزی مبتنی بر آمایش سرزمینی” هستند. سیستم بودجه¬ریزی عملیاتی یا بودجه¬بندی بر مبنای عملکرد، نسبت به سایر سیستم¬های موجود، نتایج عملکردی بهتری را نشان داده و در حال حاضر یکی از بهترین نظام¬های بودجه¬ریزی مورد نظر جهت تخصیص بهینه منابع و مدیریت آنها معرفی شده است. بودجه‌ریزی عملیاتی، عبارت است از برنامه سالانه به همراه بودجه سالانه که رابطه میان وجوه تخصیص یافته به هر برنامه با نتایج بدست آمده از اجرای آن برنامه را نشان می‌دهد که این کار در راستای استفاده بهینه از منابع محدود و در جهت دستیابی به اهداف کشور می‌باشد. بودجه‌ریزی بر مبنای عملکرد به مجموع فرآیندهایی اطلاق می‌شود که قصد دارند بین بودجه تخصیص داده شده به برنامه‌ها و نتایج یا خروجی‌ها ارتباط برقرار کنند. از آنجائیکه اختصاص هدفمند اعتبار به فعالیت¬های هر استان می¬تواند ضمن شفاف¬سازی نحوه توزیع منابع، امکان پایش عملیاتی و انتظار برای دسترسی به نتایج هزینه¬ها را فراهم سازد، استفاده از روش بودجه¬بندی عملیاتی گام موثری در افزایش کارآیی و اثر بخشی اعتبارات خواهد بود. بودجه-ریزی عملیاتی، ارتباط بین داده¬ها و ستانده¬ها را در راستای افزایش کارایی برقرار می‌کند. افزایش کارایی مرکز ثقل بودجه-ریزی عملیاتی به شمار می‌آید. در این روش باید مشخص شود که هر دستگاه یا نهادی به میزان بودجه تخصیص داده شده به آن چه محصولی ارایه می‌دهد. افزایش کارایی، افزایش مسؤولیت¬پذیری و پاسخگویی دستگاه¬ها، شفاف شدن عملکردها، از بین بردن زمینه¬های فساد، مشخص شدن قیمت تمام شده خدمات و به تبع آن ایجاد پایه‌ای برای مقایسه هزینه انجام خدمات مشابه در بخش¬های دولتی و خصوصی و امکان ارائه اطلاعات دقیق‌تر به مسئولان و اتخاذ تصمیم بهتر، از فواید بودجه¬ریزی عملیاتی می¬باشد.
آمایش سرزمین به معنای بهره‌برداری بهینه از امکانات در راستای بهبود وضعیت مادی و معنوی و در قلمرو جغرافیایی خاص است. در این طرح مزیت‌های فضای طبیعی، اجتماعی و اقتصادی، ساماندهی و نظام بخشی می‌شود. در فرهنگ لغات لاروس، آمایش چنین تعریف شده است: بهترین نوع توزیع جغرافیایی فعالیت‌های اقتصادی با توجه به منابع طبیعی و انسانی. بودجه¬ریزی مبتنی بر آمایش سرزمینی بدین معنی است که برای هر اقدام معطوف به توسعه، ابتدا باید تمام جنبه¬ها و ظرفیت¬های هر منطقه شناسایی و سنجش شود و بر آن اساس بودجه¬ریزی انجام پذیرد. در این نوع بودجه¬بندی معیارهای برنامه و بودجه¬ریزی شامل یک یا دو شاخص نبوده؛ بلکه مبتنی بر کشش¬های منطقه¬ای است. و به مزیت¬های نسبی هر منطقه توجه خاص می¬شود. بعنوان مثال در مورد استان ایلام بدلیل هم مرز بودن با کشور عراق، می¬توانیم تعاملات خود را با آن سوی مرزها گسترش دهیم. در این روش اختیارات استانها افزایش پیدا کرده و اقتصاد هرمنطقه به صورت ویژه و توسط متخصصان آن استان بررسی و تخصیص انجام می¬شود.
عدم جذب کامل بودجه در استانها به علت چانه¬زنی و اختلاف بین دستگاههای استانی یکی دیگر از معایب بودجه¬ریزی سنتی است که در بودجه¬ریزی بر مبنای آمایش سرزمینی رفع می¬گردد. یکی دیگر از موانع جذب بودجه در استانها بخصوص استان محرومی مثل ایلام فقدان زیرساخت¬های لازم برای جذب بودجه است. بودجه بایستی به صورت متوازن در کشور تخصیص یابد تا باعث توسعه پایدار گردد.
بودجه¬های سالیانه می¬توانند نقش بسیار مهمی در چارچوب اسناد بالادستی، در تأمین اعتبارات مورد نیاز برای شکل¬گیری توسعه پایدار استانی، داشته باشند. بایستی در جلسات هم¬اندیشی ویژه¬ای با حضور اساتید دانشگاه، نمایندگان بخش خصوصی، کارگروه¬های مختلف اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی، محیط زیست، ساختاری و نهادی و … روند بودجه گذشته بازبینی و برای بودجه¬های آتی تبادل نظر گردد. تا با پشتوانه¬های مطالعاتی علمی، تخصصی و کارشناسی بالا، توسعه پایدار یکی از اساسی¬ترین رویکردهای استان در تنظیم بودجه سال¬های آینده مد نظر قرار گیرد. قوانین قدیمی می¬تواند یکی از موانع اصلی اجرای برنامه بودجه¬ریزی در جهت توسعه پایدار گردد. لذا قوانین موجود بایستی مورد بازنگری و در صورت نیاز اصلاح گردند. با توجه به وجود تعدادی پروژه¬های عمرانی نیمه¬تمام و در دست اقدام در استان، محدودسازی تعداد پروژه¬ها برای تحقق شاخص¬های کیفی ضروری است و برای این منظور با تعریف پروژه¬های بزرگ و تحول¬آفرین می¬توان تعداد پروژه¬ها را محدود کرده و در عوض سرعت و تاثیرگذاری آنها را افزایش داد. جهت توسعه پایدار استان لازم است که از طرح¬های جامع بودجه¬ریزی به سمت طرح¬های بودجه¬ریزی استراتژیک پیش رفت. طرح¬های جامع بودجه¬ریزی اکنون کاربرد خود را در دنیا از دست داده و جای خود را به طرح¬های بودجه¬بندی استراتژیک داده¬اند؛ و بایستی به این سمت حرکت نماییم. ارتباط دقیق و شفاف بین برنامه¬ها و بودجه‌های سالا‌نه و پیش‌بینی انعطاف‌پذیری لازم برای برنامه و بررسی عملکرد برنامه‌های توسعه قبلی و استمرار در نظارت و اصلا‌ح برنامه، انحراف عملکرد واقعی از بودجه مصوب را کاهش می¬دهد.
استان ایلام با چالش¬های متعددی در توسعه پایدار مواجه است. در مرکز کشور چانه زنی برای برداشت بیشتر از اعتبارات توسط استان¬های ذی¬نفوذ مانع از تخصیص اعتبارت کافی برای مناطق محروم از جمله استان ایلام شده است. یکی از این مشکلات اساسی و استراتژیک‌‌ استان همان مباحث مربوط به توسعه حمل و نقل (ریلی، هوایی، جاده¬ای) و زیرساخت‌های آن است. عامل سرعت، یک پیش نیاز اساسی و پراهمیت مشارکت در روند تجارت جهانی است و اگر مردم، اطلاعات و کالاها نتوانند با سرعت در بین مکان¬ها و نواحی حرکت نمایند، شهر در وضعیت نامناسبی از نظر اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و غیره قرار خواهد گرفت.
دستگاههای اجرایی استان در راستای راهبردهای برنامه¬های پنج ساله توسعه بودجه عملیاتی سالانه خود را تنظیم نمایند. برنامه¬ها و بودجه عملیاتی آنها باید به گونه¬ای باشد که اجرای اقدامات، عملیات و سرمایه¬گذاریهای مورد نظر، زمینه تحقق توسعه پایدار را فراهم نماید. نظارت و کنترل بر عملکرد بودجه¬ای دستگاههای اجرایی استان در اجرای طرح¬های مصوب و ابلاغی، از جمله مواردی است که می¬تواند مسئولان بودجه استان را در دست¬یابی به اهداف بودجه یاری نماید. دستگاههای اجرایی استان موظف گردند در چارچوب دستورالعملهای مطالعاتی ابلاغی، رویکرد خود را سازماندهی نمایند. باید مواظب بود نیروهای کارآمد بودجه استان که با گرایش جناحی دولتها همخوانی ندارند از مسیر نظارت و تدوین بودجه حذف نشوند که جبران¬ناپذیر خواهد بود. یکی از راهبردهای اساسی مسؤولین برنامه¬ریزی بودجه استان بایستی این باشد که پس از این هیچ طرحی عملیاتی نشود مگر آنکه شاخص¬های توسعه پایدار از جمله برنامه¬ریزی دقیق و لحاظ هزینه¬ها در آن رعایت شده باشد.
یکی از محورهای اصلی توسعه استان ایلام، با توجه به مزیت نسبی استان، صنایع نفت و گاز می¬باشند. ماده(۳۸) قانون مالیات بر ارزش افزوده، پرداخت عوارض¬آلایندگی برای صنایع آلوده کننده محیط زیست وضع کرده است. در استان ایلام صنایع آلاینده وجود دارد و مطابق اصل (۱۶) بیانیه ریو؛ جهت توسعه پایدار، آلوده‌ کننده‌ باید هزینه‌ آلودگی‌ را تقبل‌ نماید، لذا بایستی به نحوی برنامه¬ریزی کرد که عوارض مذکور صرفاً در جهت جبران صدمات وارده بر محیط زیست استان ایلام هزینه گردد. هر ساله بودجه¬ای تحت عنوان ” کمک به عمران و آبادانی مناطق نفت خیز” در کشور تصویب می¬شود. مسؤولین استان بایستی در حوزه عملیاتی پیگیری کنند که این بودجه به استان تخصیص یابد تا ابعاد اجتماعی و زیست محیطی توسعه صنایع نفت و گاز را پوشش دهد و توسعه پایدار حاصل گردد. اهتمام ویژه به تخصیص بودجه صنعت گردشگری و زیارتی استان با توجه به ظرفیت¬های موجود و تأمین سرمایه مورد نیاز برای ایجاد مناطق آزاد تجاری-صنعتی موجب توسعه پایدار استان می-گردد و با افزایش اشتغال مانع از مهاجرت نیروهای نخبه استان به دیگر مناطق می¬شود. ساماندهی مهاجرت¬ها از استان، به منظورآبادانی و ارتقای امنیت مرزهای کشور لازم و ضروری است.
بایستی آیین¬نامه¬های اجرایی برنامه¬های توسعه استان و دستور¬العملهای تنظیم بودجه¬های سالانه، بصورت هماهنگ تدوین گردند. هویت بخشیدن به مدیریت بودجه استان، استفاده از مسؤولین محلی با توجه به الزام شناخت کامل آنها از ابعاد گوناگون اجتماعی، فرهنگی، قومی‌، سیاسی و اقتصادی استان، دستیابی به مفهوم، ابعاد و روش‌های قابل دفاع و دارای مبانی معرفتی روشن از برنامه‌ریزی نیز از جمله عواملی هستند که در توسعه پایدار مؤثر می¬باشند. همچنین سیاستهای تشویقی و بازدارنده، از جلمه نرخ تسهیلات بانکی، تعرفه¬ها، عوارض، مالیاتها و سایر مقررات برای فعالیتها در مناطق مختلف استان به گونه¬ای تنظیم و یا پیشنهاد گردد که برنامه¬ها، اقدامات، عملیات و سرمایه¬گذاری¬های بخش¬های عمومی و غیر دولتی در راستای تحقق جهت¬گیریهای مورد نظر (از جمله توسعه صنایع تولید کالاهای مورد نیاز کشور عراق) هدایت شوند.
با توجه به آنچه بیان شد می¬توان نتیجه گرفت که دستیابی به توسعه پایدار مستلزم برنامه¬ریزی دقیق و پیاده¬سازی نظام بودجه¬ریزی مؤثر و کارآمد در این خصوص بوده و اگر مسؤولین و سیاستگذاران استان به آن توجه ننمایند، توسعه پایدار محقق نخواهد شد.

دکتر رحمت اله محمدی پور، استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام
نورالدین کلانتری دانشجوی دکتری مدیریت مالی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایلام

Print Friendly, PDF & Email