به روایت تیتر:
کد خبر: 1823
منتشر شده در: ۲۶ شهریور ۱۳۹۴ ساعت ۱۰:۳۲

گردشگری روستایی مهاجرت را معکوس می کند

پایگاه خبری تحلیلی ایلامی ها – به قول دولت آبادی همه ما از ایل آمده ایم و هر کداممان دوست داریم در بازنشستگی به روستایمان برگردیم. اما آیا فعالیتهای عمرانی مناسب با گردشگری روستایی این اجازه را به ما خواهد داد؟

پایگاه خبری تحلیلی ایلامی ها – همه ما از ایل آمده ایم و هر کداممان دوست داریم در بازنشستگی، به روستایمان برگردیم. اما آیا فعالیتهای عمرانی دولت در ایجاد زیرساختهای گردشگری روستایی، این اجازه را به ما خواهد داد؟

به قول دولت آبادی، همه ما از ایل آمده ایم… و با اینکه در هر کجای این دنیای کبود، در متراژی از یک آپارتمان آهن و سیمان بیتوته کرده ایم، هنوز که هنوز است نتوانسته طعم و مزه و خاطره روستا را از ذهنمان بزداید. روستاگردی از اولین انتخابهای علاقمندان سفرهای آخرهفته ایست؛ از روستای پر کبوتر “سهولان” در آذربایجان غربی، تا همخوانی موزون آب و سنگ در روستای “کر کبود” تهران و کمی دورتر، از خانه جن ها و خلوت دریای عمان در روستای “تیس” سیستان و بلوچستان تا آوازهای باد و تکان تکان مشکه های دوغ در روستای ساسانی “سراب کلان” ایلام… روستاها مقصد گردشگری فعالی در ایرانند. با این حال، گردشگری روستایی تیغی دو لبه است که از یکسو باعث رونق عرصه گردشگری می شود و قرار است جلوی مهاجرت دسته جمعی روستاییان را به سراب شهرها بگیرد، و از سوی دیگر، بدون زیرساختهای لازم و توسعه هدفمند، آسیبهای زیست محیطی جدی در روستاها به بار می آورد. ۴۰۰ روستای هدف در سال هشتاد و نه، ۴۶۴ روستا در سال نود و پیش بینی بیش از هزار روستای هدف گردشگری که البته محقق نشد، این مسأله را با فرصتها و چالشهای جدیدی روبرو می کند.
گردشگری اشکال مختلفی دارد که شکلی نوین از آن با عنوان گردشگری روستایی، با هدف توسعه ی پایدار جوامع محلی در نواحی روستایی و به عنوان ابزاری برای توسعه ی اقتصادی و اجتماعی و یکی از مهم ترین مشاغل مدرن در مناطق روستایی ارتقا یافته است. هر چند که گردشگری روستایی در مجموع موضوع جدیدی نیست اما اهمیت آن و نقشی که در توسعه ی پایدار جوامع محلی ایفا می کند، به تازگی مورد تایید قرار گرفته است.
دولتها سعی کرده اند که در روستاهای هدف گردشگری طرح‌های هادی با هدف توسعه کالبدی گردشگری روستا تهیه کنند و از طریق ساماندهی و بهسازی کالبدی روستاها، به مکان‌یابی و طراحی اماکن گردشگری پرداخته اند تا زمینه توسعه گردشگری در روستا فراهم شود و از این طریق به ایجاد زمینه توسعه و عمران روستاها با توجه به شرایط محیطی، فرهنگی و اجتماعیشان کمک کنند. هدف این بوده که امکانات عادلانه ای از طریق ایجاد تسهیلات تولیدی، اجتماعی و رفاهی در روستاهای هدف تأمین شود و وضعیت فیزیکی و کالبدی روستا مبتنی بر فعالیت‌های گردشگری هدایت گردد تا شاید از این طریق روستایی، به ماندن در روستایی که هزار قصه از هویت و رزق و اصالت خانوادگیش دارد راضی شود و به تولید و کشاورزی و ریشه دواندن خویش ادامه دهد. اما این مهم تا چه اندازه انجام شده و آیا توانسته به بهبود وضع زندگی روستاییان کمک کند و روند مهاجرت به شهرهای کوچک و از آنجا به شهرهای بزرگ را برعکس کند؟ و آیا در کنار ترسیم طرحهای توسعه ای، برای حفظ محیط زیست روستاهای هدف گردشگری که در واقع میراثی جهانی می باشند، به اندازه کافی توجهات کاربردی شده است؟

گردشگری روستایی چیست؟
در مباحث گردشگری، جذابیت¬های منحصر به فردی در صحنه¬ رقابت بین¬ المللی وجود دارد که برگ برنده کشورهای رقیب محسوب می¬ شود؛ منظری که از دریچه آن می¬ توان به بخشی از اهداف اقتصادی، فرهنگی و یا حتی سیاسی به آسانی دست یافت. در این راستا، گردشگری روستایی و عشایری، کلید طلایی کشورهایی به حساب می¬ آید که در بازار مدرنیته و عصر کامپیوتر، به جای زندگی مجازی، زندگی طبیعی را در معرض دید همگان قرار می¬ دهند. بسیاری از ساکنین شهری علاقه مند هستند که از محیط شلوغ و آلوده ی شهری به محیطی آرام و پاکیزه بروندبه همین دلیل بسیاری از افراد برای حفظ سلامتی و آرامش خاطر گردش در مناطق روستایی را انتخاب می کنند و تجربه های تازه ای را در زندگی خود کسب می نمایند. روستاهای ایران با دارا بودن جاذبه¬ ها و امکانات، آب و هوای متنوع و گسترده، در این نوع از توریسم صاحب فرصتهای خوبی است. ایران با وجود گستره وسیعی از انواع مناطق جغرافیایی گوناگون، از کویر تا جنگل و از کوه تا دشت، از خانه های پلکانی و روستاهایی کنده شده در دل سنگ، تا ساحلهای دل انگیز و روستاهای پر آب و باغ، جای جای این خاک زر مملو از روستاهایی با فرهنگ غنی ایرانی است که می¬ تواند پربارتر و جذاب¬تر از هر نقطه دیگر دنیا باشد.

چه چیزی گردشگری روستایی است؟
در تعریف گردشگری روستایی، بین صاحب¬نظران و متخصصان گردشگری اتفاق نظر وجود ندارد و تعاریف مختلفی در این خصوص ارائه شده و حتی در کشورهای مختلف نیز دارای معانی گوناگونی است. در یک تعریف عام از گردشگری روستایی، هر گونه فعالیت توریستی را که در روستا صورت می¬ گیرد توریسم روستایی می¬ گویند. به عبارت دیگر گردشگری روستایی همانند سایر رشته های صنعت گردشگری، کلیه فعالیت¬های توریستی مرتبط با جاذبه¬ های گردشگری طبیعی، فرهنگی، ورزشی، آموزشی، بهداشتی و درمانی، هنری و میراث فرهنگی را شامل می¬ شود. کنفرانس جهانی توریسم، گردشگری روستایی را شامل انواع گردشگری با برخورداری از تسهیلات و خدمات رفاهی در نواحی روستایی می داند که امکان بهره مندی از منابع طبیعی و جاذبه های طبیعت را همراه با شرکت در زندگی روستایی (کار در مزرعه و کشاورزی) فراهم می آورد. توریسم روستایی، توریسم زراعی و کشاورزی را نیز در بر می گیرد و موزه ای از ارائه خدمات و تسهیلات خدماتی مانند اسکان، پذیرایی، امکانات، وسایل سرگرمی، برپایی جشن ها و مراسم محلی، تولید و فروش صنایع دستی و محصولات کشاورزی را نیز دربر دارد.
از آنجا که مسافرت و گردشگری در بین ساکنین شهرها بسیار رایج است، بسیاری از آن¬ها به هنگام فراغت برای فرار از زندگی مدرن و تصنعی شهرها به دامان روستاها پناه می¬ برند.این نوع گردشگری برای روستاییان که از راه کشاورزی و دامداری و کارهایی از این دست امرار معاش می¬ کنند، به منزله فرصتی برای کسب درآمد است؛ برای نمونه اجاره سوییت و اتاق، فروش صنایع دستی و… . این نوع گردشگری شباهت زیادی با گردشگری بومی دارد و ویژگی عمده¬ اش کسب تجربه¬ ای متفاوت از زندگی شهری است. این ویژگی باعث می¬ شود تمام مشخصات محیطی مقصد برای گردشگر مهم جلوه کند. گردشگری روستایی را باید نه فقط گردشگری در مزارع یا گردشگری کشاورزی، بلکه باید انواع فعالیت¬های جهانگردی در نواحی روستایی را نیز در تعریف گردشگری روستایی لحاظ کرد.

مهاجرت از روستای هدف گردشگری
وقتی که نمک می گندد!
از تدوین و اجرای طرحهای هادی توسعه ای با محوریت تقویت زیرساختهای گردشگری روستایی کمترین انتظار این است که منجر به مهاجرت معکوس شده و اهای روستایی که تمام قابهای عکس خانوادگیشان را با خود به شهرها برده اند، دوباره به روستاها و ریشه های به جا مانده شان برگردند؛ چیزی که متأسفانه به نظر نمی رسد درست انجام گرفته باشد.
‌محصور در کوههای دالانی و آتشگاه شهر پاوه، روستای خانقاه قرار دارد که یکی از ۱۴ روستای هدف گردشگری استان کرمانشاه است. تاریخ پیدایش خانقاه به دوره ی یزدگردسوم ساسانی بر می‌گردد و در ۳ کیلومتری جنوب غربی شهر پاوه و ۱۲۰ کیلومتری شهر کرمانشاه قرار دارد.
روستای خانقاه علی رغم آب و هوایی که در بهار و تابستان ملایم و مطبوع است و خاکش سخاوت دارد و پر از باغهای گردو، انگور، توت سفید و گلابی است، متأسفانه آبش نامطبوع است و دفع نادرست و ناقص فاضلابش باعث شده که حتی آب شرب اهالی ساکن در خانه های طبقاتی و چشم نوازش، آلوده باشد. این دلیل کافی است تا برخلاف تمام پیش بینی های سیاست گذاران برای جلوگیری از مهاجرت روستاییان به شهر، اهالی خانقاه، مراتع سرسبز و حاصلخیزشان را رها کنند و به شهرها مهاجرت نمایند.
دهیار روستای هدف گردشگری خانقاه در اینباره به ایسنا گفت: اهالی روستای خانقاه به دلیل مشکل دفع فاضلاب این روستا، درحال مهاجرت به حاشیه شهر پاوه هستند.
مراد ویسی اظهار کرد: از مسؤولین شرکت آب و فاضلاب روستایی استان و همچنین دفتر امور روستایی استانداری کرمانشاه عاجزانه درخواست داریم که به داد اهالی روستای هدف گردشگری خانقاه در شهر پاوه برسند.
وی افزود: در حال حاضر فاضلاب همه روستاهایی که در مسیر روستای هدف گردشگری شمشیر تا روستای هدف گردشگری خانقاه هستند‌(که شامل هفت روستا می‌شود) در رودخانه شمشیر ریخته و از مسیر این روستا می‌گذرد و با توجه به اینکه از نیمه تابستان و تا اواخر زمستان، این رودخانه کم آب است، به صورت تالابی از فاضلاب در داخل روستای خانقاه در می‌آید.
مرادویسی، اظهار کرد: در این فصول از سال شرایط روستای هدف گردشگری خانقاه بسیار نامطلوب می‌شود و بوی تعفن فاضلاب همه‌ی روستا را در برمی‌گیرد.
دهیار این روستای هدف گردشگری، خاطرنشان کرد: در این راستا به دلیل اینکه آب شرب روستا نیز در جوار این باتلاق فاضلابی می‌گذرد، شرایط بهداشتی بسیار نامطلوبی را برای اهالی روستا به وجود آورده است.
وی یادآور شد: آب شرب این روستا را به کارشناسان بهداشت نشان داده‌ایم و تاکید کرده‌اند که به هیچ عنوان از این آب استفاده نشود، چرا که کاملا غیر بهداشتی است.
مرادویسی، اظهار کرد: در حال حاضر آن دسته از اهالی روستا که وضعیت مالی بهتری دارند از آب معدنی برای شرب استفاده کرده و آنهایی هم که وسیله نقلیه دارند، به پاوه می‌روند و گالن‌هایی را پر از آب می‌کنند و برای مصرف روزانه به روستا می‌آورند، اما کسانی که وضعیت مالی مطلوب و وسیله نقلیه‌ای هم ندارند، ناچارند که از این آب غیر بهداشتی شرب کنند.
دهیار روستای هدف گردشگری خانقاه، گفت: برای نجات این روستای هدف گردشگری به ۱۵۰ میلیون تومان اعتبار برای لوله‌گذاری عبور فاضلاب از بستر روخانه شمشیر نیازمندیم، اما به هر اداره و سازمانی که مراجعه می‌کنیم، می‌گویند این موضوع بر عهده آنها نیست.
وی افزود: جمعیت این روستا تا سال گذشته ۱۵۰۰ نفر بود که در حال حاضر به ۱۰۰۰ نفر کاهش یافته است، یعنی در مدت یکسال اخیر ۵۰۰ نفر از اهالی روستا به دلیل همین مشکلات به حاشیه شهر پاوه مهاجرت کرده‌اند.
مهاجرت پانصد نفر از یک روستای هدف گردشگری به شهر، آنهم به امید یافتن کارهای کاذب و شغلهای فصلی و درجه چندم، علاوه بر آنکه ضربه مهلکی بر پیکر تولیدی و اقتصادی خانقاه و به تبع آن به کل کشور وارد می کند، پانصد خطر، پانصد احتمال اعتیاد، پانصد بزهکاری، و هزاران بداخلاقی صنفی و اجتماعی در پی خواهد داشت.

مهاجرت از روستا، میراث انقلاب سفید
مهاجرت دسته جمعی از روستاها میراث اصلاحات ارضی و انقلاب سفید در زمان رژیم گذشته است. مشکل ترک روستاها و تخلیه آن ها توسط روستاییان یکی از مباحث مهم در زمینه مسایل روستایی به حساب می آید. مهاجرت روستاییان به شهرها پیامدهای غیرقابل کنترل و جبران ناپذیری را در مبدا و مقصد یعنی در روستا و شهر بر پیکر نظام اقتصادی و اجتماعی کشور گذاشته و در برنامه های اجرایی دولت نیز در آینده اثرات ناهنجاری ایجاد می نماید.
بروز مهاجرت روستانشینان دلایل مختلفی دارد که از جمله مهم ترین آن ها کمبود امکانات و عدم دسترسی به خدمات مختلف مورد نیاز می باشد. این مورد باعث شده تا مهاجرت از روستا در ذهن اکثر افراد به عنوان رویدادی نامطلوب در روستاها در نظر گرفته شود. دوره پس از اصلاحات ارضی دوره بروز تغییرات وسیع در زندگی روستاییان بوده است که مهاجرت وسیعی را منجر گردید. اما پس از گذشت چند دهه اثرات فوق کمرنگ و یا محو شده و به جای آن رکود حاصله در اقتصاد و معاش روستایی جایگزین آن گردیده است.
از مهم ترین علل مهاجرت می توان به کاهش در آمد خانوارهای روستایی، نبود امکانات بهداشتی، عدم وجود امکانات رفاهی و از همه مهم تر عدم دسترسی به امکانات لازم برای تحصیل فرزندان روستانشینان اشاره کرد. علل اقتصادی قوی ترین توجیه ها را نیز برای ماندن سر زمین آبا و اجدادی روستاییان کمرنگ جلوه می دهد. مکانیزه شدن کشاورزی باعث گردیده تا در روستاها بیکاری و خصوصا بیکاری فصلی زیاد شده و حدود ۸۵ درصد از مهاجران، جوانان بیست تا ۲۹ ساله ای هستند که به خاطر فقر فزاینده به شهرها از بد حادثه به پناه می آیند. از طرفی جمعیت که زیاد می شود، مقدار زمینها کفاف نیروهای تازه کار را نمی دهد و اگر مشاغل جدیدی مانند مشاغل مرتبط با گردشگری روستایی در روستاها ایجاد نشود، این موارد به دلایل مؤثری در مهاجرت تبدیل می گردند.

پیامدهای زیست محیطی گردشگری روستایی در ایران
اول این گزارش گفتیم که توسعه گردشگری روستایی تیغی است با دو لبه: یکی رونق کسب و کار و ایجاد وقفه در روند مهاجرت از روستاها به شهر است و دیگری جنبه منفی این قضیه است و آن تباهی طبیعت و ویرانی محیط زیست در روستاهای هدف گردشگری است.
یکی از فعالان عرصه گردشگری در اینباره می گوید: با توجه به این¬که گردشگری روستایی در ایران، صنعت جوانی است نیاز به برنامه¬ ریزی و شناسایی بیشتر مقاصد هدف دارد. در سال¬های اخیر شاهد تلاش¬های جسته و گریخته¬ ای برای توسعه گردشگری روستایی هستیم ولی تا رسیدن به حد مطلوب راه درازی در پیش است.
مانا کبیری گفت: حفظ ارزش¬های فرهنگی، پاسداشت بناهای تاریخی روستا، حفاظت از گونه¬ های خاص گیاهی و جانوری و… برخی از پیامدهای مثبت گردشگری روستایی در ایران بوده است. از دیگر سو، ایستایی فرهنگی و تبدیل فرهنگ روستاها به نوعی موزه، تضعیف برخی مشاغل روستایی به ویژه در عرصه کشاورزی، بعضاً رواج گسترده فرهنگ گردشگران در میان جوانان روستایی و … در مقابل توانمندی¬های گردشگری روستایی قرار می¬ گیرد.
وی معتقد است که گردشگری روستایی با همه توانمندی¬ هایی که دارد، اگر بدون برنامه¬ ریزی درست و کارآمد باشد، می¬ تواند پیامدهای منفی غیر قابل جبرانی را در پی داشته باشد. کبیری گفت: توریسم به¬ عنوان یکی از کلیدی¬ ترین بخش¬های توسعه و پیشرفت دنیای امروز، دارای آثار مختلف مثبت بسیار مهمی است؛ اما در مقابل، اثرات منفی گسترش بی¬ رویه توریسم، چه از جهات اقتصادی و سیاسی و فرهنگی و چه از جهت زیست محیطی نیز غیرقابل انکار هستند.
این پژوهشگر عنوان کرد: برای توسعه روستایی در کشورهای جهان سوم (از جمله ایران) باید به مسائل زیست¬ محیطی توجه بیشتری داشت. در صورت عدم توجه به این مقوله، توسعه و بخصوص توسعه پایدار روستایی تحقق نمی¬ یابد و فقط شاهد پیامدهای مخرب زیست¬ محیطی خواهیم بود.
مانا کبیری وجود پیشرفت فناوری¬های مدرن به¬ ویژه صنعت حمل و نقل را یکی از شاهرگ¬های اصلی توریسم می داند و می گوید: از آنجا که تمام صورت¬های حمل و نقل با سوخت و مصرف انرژی همراه است و عموماً نیز این سوخت فسیلی است، کاملاً آشکار است که آلودگی¬¬های حاصل از این صنعت تا چه حد در آلودگی محیط زیست تاثیرگذار است. از سوی دیگر ساخت تاسیسات صنعت حمل و نقل مانند جاده¬ ها، فرودگاه¬ ها و … موجب تشدید این تاثیرات منفی می¬ شود. متاسفانه با افزایش گردشگری¬های بومی، روستایی و … که مستلزم ارتباط نزدیک¬تر مسافران با محیط طبیعی است، همین ارتباط نزدیک ابعاد گسترده¬ تری به تهدیدات زیست¬ محیطی می¬ بخشد.
وی افزود: گسترش خانه¬ های دوم در روستا، از بین رفتن زمین¬های کشاورزی و مناظر طبیعی برای ساخت و ساز، آلوده کردن رودخانه¬ ها، جنگل، افزایش حجم زباله ها و… از جمله دستآوردهای منفی گردشگری روستایی در ایران است؛ که البته بخش عمده آن به¬ دلیل نبود برنامه¬ های راه¬گشا و مدیریت صحیح است.
توسعه راههای روستایی و کمپ های اقامتی
اما چه باید کرد؟ در این کشور این ذهنیت رایج است که ایران ما همه چیز دارد و می توان با این همه ذخیره مادی و میراث معنوی، به کشوری مولد و توانمند تبدیل شویم. حال سؤال اینجاست که برای خاتمه دادن به روند مهاجرت مردم از روستا به شهر چه می توان کرد؟ چگونه آن نخ نامریی مدیریتی را بین داشته ها و تواناییهای پیدا و پنهان به هم وصل کنیم تا بشود آنچه باید بشود؟ برای حفظ محیط زیست در روستاها چه کنیم؟
اسماعیل کاویانی کارشناس گردشگری روستایی می گوید: گردشگری یک فعالیت چند وجهی است و یک دستگاه به تنهایی نمی تواند ازعهده آن برآید به همین دلیل افزایش روستاهای هدف گردشگری به یکهزار روستا هنوز تحقق نیافت.
به عقیده وی شاید یکی از مهمترین دلایل عدم توجه به توریسم روستایی، ضعف مدیریتی و برنامه ریزی نادرست بوده و به طوریکه مدیران در انتخاب پروژه های مناسب گردشگری دقت لازم را به عمل نیاورده و بدون توجه به آثار آن راه توسعه این صنعت راگرفته اند. به نظر می رسد بهترین راهکار مدیریتی در این زمینه، مدیریت روستایی باشد.
این کارشناس گردشگری روستایی نیز ضمن اشاره به فرهنگسازی در جامعه میزبان افزود: برای توسعه پایدار گردشگری روستایی بدون تردید ابتدا باید جامعه میزبان را آمده کنیم و در باره نحوه پذیرایی و چگونگی برخورد با گردشگران در جامعه میزبان فرهنگ سازی صورت بگیرد پس بجاست که قبل از هرکار یا هر خبری ابتدا فرهنگ میزبانی از گردشگران را در جامعه روستایی ایران ایجاد کنیم .
این در حالی است که رمضانعلی دامن باغ ، یکی از مسئولان دهیاری های کشور می افزاید: هرچند تا کنون از لحاظ عملی زیاد در توسعه گردشگری روستایی اقدامی صورت نگرفته اما برای توسعه روستاهای هدف گردشگری باید اقدامات مختلفی ازجمله رسیدگی به اماکن پذیرایی و خدمات بهداشتی و نظافتی این مناطق را در دستور کار قرار داد.
وی ضمن تاکید بر توسعه گردشگری روستایی برای جلوگیری از مهاجرت بی رویه روستا نشینان به شهرها تصریح کرد: برای توسعه گردشگری روستایی باید راه های روستایی توسعه و ترمیم و بازسازی شود و ساخت و توسعه کمپ های اقامتی نیز در این مناطق جدی گرفته شود.
این مقام مسئول در گردشگری روستایی ضمن اشاره به سوء مدیریت و بدون برنامه بودن توسعه گردشگری روستایی در حال حاضر می افزاید: گردشگران به طورمعمول محیط زیست پاک را برای گردشگری انتخاب می کنند،گفت:گردشگران از ازدحام فراوان، ترافیک، آلودگی صوتی و محیط زیست آلوده گریزان هستند و معمولا نقاط پاک و دارای هوای سالم را برای گردشگری انتخاب می کنند. بنابراین روستاها ازجمله مناطق مورد توجه گردشگران است زیرا این نقاط دارای هوای سالم و پاک و همچنین محیط آرام است.
این کارشناس می گوید: روستاهای ایران مملو از ابینه تاریخی، آثار باستانی و جاذبه های طبیعی است و چنانچه به وضعیت حمل و نقل، راه، محصولات، میراث فرهنگی و صنایع دستی این مناطق رسیدگی شود گردشگران زیادی به این مناطق روی خواهند آورد.
وی توسعه گردشگری روستایی را در اشتغال روستاییان و مهاجرت نکردن آنان به شهرها موثر خواند و گفت: گردشگری روستایی باعث خواهد شد که تمام ساکنان روستا از جمله افراد دارای تحصیلات متوسط تا بالا در این حرفه جذب کار شوند.
دامن باغ می افزاید اگر گردشگری روستایی تحقق یابد کمتر از ۱۰ سال شاهد مهاجرت معکوس خواهیم بود. در حالی که امروزه روستاییان برای کسب درآمد و گذران زندگی در محیط روستاها ناچارند دست به فعالیت های مختلفی در زمینه های کشاورزی، دامداری، صنایع دستی و یا خدماتی بزنند.
دامن باغ در ادامه می گوید: گردشگری روستایی می تواند منبع جدید درآمد برای روستاییان و به ویژه روستاییان کشورهای در حال توسعه باشد و تا اندازه ای مشکلات آن ها را رفع کند. این امر مستلزم مدیریت و برنامه ریزی خاصی است تا گردشگران علاوه بر دیدن مناظر و چشم اندازهای طبیعی آن نقاط، با آداب و رسوم و فرهنگ آن روستا نیز آشنا شوند.

کارکردهای گردشگری روستایی
گرچه گردشگری روستایی پیامدهای مثبتی را به دنبال دارد اما بدون برنامه ریزی و نظارت دقیق، حتی این نوع توریسم می تواند آسیب های جدی را بر پیکر روستاها وارد نماید. این توریسم بر ابعاد مختلف اقتصادی، محیطی و اجتماعی- فرهنگی تأثیر دارد. اول اینکه کارآفرینی برای جوانان و زنان روستایی، توسعه مراکز اشتغال کوچک و ایجاد شغل های متعدد و جلوگیری از مهاجرت را به دنبال دارد که دغدغه بزرگ دولتمردان و جامعه شناسان است. توسعه پایدار گردشگری روستایی باعث مشارکت افراد محلی در مدیریت و برنامه ریزی ها گردیده و همینطور باعث جلب مشارکت آنان در توسعه اقتصاد ملی با پتانسیل حفظ و حمایت از منابع طبیعی و محیط زیست خویش می گردد. تزریق سرمایه به روستا و کاهش فقر با ایجاد یک کانال جهت ارزش افزوده محصولات محلی، رشد و حفظ صنایع دستی و خارج شدن از اقتصاد تک بعدی روستا و افزایش و تغییر شکل منابع در معرض خطر به سمت منابع پربازده و همراه با سودمندی و توزیع درآمد از دیگر اثرات مثبت توسعه گردشگری روستایی است. ارتباطات بیشتر روستاییان با سایر جوامع و فرهنگ های متنوع و ارتقاء سطح فرهنگ مردم محلی، حفظ و تداوم ارزش های فرهنگی و شناساندن هویت محلی، همه و همه باعث افزایش سرمایه اجتماعی و رفاه جوامع محلی خواهد شد.
باید توجه داشت که ترتیب برنامه ریزی و مدیریت گردشگری روستایی وظیفه تعداد زیادی از سازمان های بخش دولتی و خصوصی و شوراهای اسلامی روستاهاست که به طور مستقیم یا غیر مستقیم در گردشگری و توسعه پایدار آن دخالت دارند. شایان به ذکر است که در برخی از کشورهای جهان، برنامه ریزی گردشگری در این سطح به صورت نیمه دولتی یا حتی غیر دولتی و خصوصی انجام می گیرد و ما نیز می توانیم با تشکل دادن به گروههای هدف، کار را به دست مردم محل و بومیها انجام دهیم.

روستاهای هدف چه محصولاتی عرضه کنند؟
برای تامین انتظار بازدیدکنندگان، لازم است که شاغلین محلی در کسب و کارهای مرتبط با گردشگری روستایی، رفتار خرید میهمانانی را که به روستایشان برای سیاحت و تفریح آمده اند درک کنند. مقصدهای گردشگری روستایی برای رقابت باید دارای امکانات تامین نیازمندی های اساسی گردشگران مانند: اقامت و غذا باشند. برای نمونه، در گردشگری مزرعه،کشاورزان باید توانایی متنوع ساختن فعالیت های خود را داشته باشند، تا ارزش محصولات و دارایی آنها افزایش پیدا کند. این مهم موجب بقا و توسعه ی جنگل داری، شکار، ماهیگیری، تولید میوه ها و غیره می شود. فعالان این عرصه باید بدانند که «محصول گردشگری» روستایی، به طور ساده مجموعه ای از جاذبه ها، تسهیلات و فرصت های تفریحی در نواحی روستایی نیست، بلکه تمامی تجربه ای است که شامل همه ی دوره ها یا مراحل بازدید واقعی اعم از اولیه و بعد از آن در نواحی روستایی می شود.

روستاها را دریابیم تا دُر یابیم
بسیاری از کشورها به صنعت پویای گردشگری، بعنوان منبع اصلی درآمد، اشتغال زایی، رشد بخش خصوصی و توسعه ی ساختارهای زیر بنایی خود نگاه می کنند. این صنعت در دهه های اخیر به سرعت در حال رشد بوده است و انواع متعدد آن، از جمله توریسم روستایی، اکوتوریسم و صنایع دستی که بیشتر نمونه های مربوط به محیط طبیعی و روستا هستند نیز، از اقبال و توجه بسیاری برخوردار شده اند. توسعه ی پایدار گردشگری روستایی، به مثابه ی بخشی ارزشمند و روبه پیشرفت در زمینه های اقتصادی مطرح است و در زمینه های سرمایه گذاری، با توجه به دسترس بودن منابع، پایین بودن قیمت ها و کوچک بودن طرح ها در مقایسه با دیگر طرح ها ی گردشگری، خطرات و هزینه های کمتری دارد. ایران عزیز ما با گستره ای عظیم و در عین حال عمیق از فرهنگها و آیینها و روستاهای متنوع، پر از انواع صنایع دستی که هر کدام برای این کشور یک ارزش اقتصادی و یک پرچم فرهنگی است، می تواند و باید که در زمینه توریسم روستایی فعال تر و با نظارتی دقیق تر کار کند. گردشگری روستایی اثرات مثبت اقتصادی در جامعه میزبان خود بجا می گذارد که با تدابیر اصولی باید شناخت کافی از منابع و بنیان های توسعه پایدار آن را کسب نمود، چرا که با ادامه روند و تحلیل منابع طبیعی، تغییر و تحول چشم اندازهای روستایی، مهاجرت افراد بومی از روستا و تخریب محیط زیست، جامعه میزبان متحمل اثرات منفی خواهد شد.

 

نویسنده: یاسر بابایی، عاملیت فروش فرش و گلیم استان ایلام